موانع ارتباط
موانع ارتباط موثر
بهمن ۱۹, ۱۳۹۵
گوش دادن
مهارت یخ شکنی در گوش دادن موثر
بهمن ۲۷, ۱۳۹۵

گوش کردن موثر – مهارت های توجه در گوش کردن موثر

گوش کردن

در بیشتر نظام های آموزشی شش سال به آموزش خواندن و نوشتن اختصاص داده می شود اما هیچ برنامه ای برای رشد مهارت های گوش کردن وجود ندارد. این در حالی است که افراد تقریبا سه برابر زمانی را که صرف خواندن و مطالعه می کنند به گوش دادن اختصاص می دهند.

در اغلب مدارس، دانش آموزان به جای گوش کردن اثربخش، آموزش ضد گوش کردن می بینند. بسیاری از معلمان و والدین، شنوندگان خوبی نیستند. آن ها دائما از موانع مختلف گوش کردن موثر مثل بی توجهی به فرد مقابل و رفتارهای دیگری مانند قطع مکرر صحبت دیگران استفاده می کنند.

مسئله ی دیگری که وجود دارد اینکه کلاس های درس، بیش از توانایی دانش آموزان و دانشجویان برای گوش کردن طراحی شده اند. طبق تحقیقات صورت گرفته ما فقط می توانیم یک دوم تا دو سوم زمان یک ساعت درسی را به شکلی کارآمد گوش دهیم.

وقتی ما برای مدتی طولانی بدون هیچ گونه حرفی فقط گوش می دهیم کارایی گوش کردنمان به طرز چشمگیری کم شده و ذهنمان به سراغ موضوعاتی متفاوت با صحبت گوینده می رود.

از آنجایی که گوش کردنِ صِرف در کل مدت زمانی که مدرسه برای دانش آموزان در نظر گرفته خارج از حد توانشان است، آن ها یاد می گیرند که وقتی افراد دیگر صحبت می کنند ذهن خود را خاموش و غیرفعال کنند.

درواقع اغلب ما به شکلی ناخودآگاه آموزش دیده ایم که شنوندگان ضعیفی باشیم. اما مسئله ای که وجود دارد اینکه ما انسان ها بیش از هر کار دیگری وقت خود را صرف گوش کردن می کنیم. بنابراین کیفیت و توانایی ما در گوش کردن موثر تاثیر شدیدی بر ابعاد شخصی و حرفه ای زندگی مان می گذارد.

 

تعریف گوش کردن

تشخیص تفاوت شنیدن و گوش کردن بسیار مهم است. می توان این تفاوت را این طور بیان کرد:

شنیدن فرایندی حسی و فیزیکی است که از طریق آن، تحریک های شنیداری توسط گوش دریافت شده و به مغز منتقل می شود، اما گوش کردن فعالیتی پیچیده تر است که شامل درک و تعبیر و تفسیر شنیده هاست. به عبارت دیگر ما می توانیم صحبت های فرد مقابل را بدون آنکه واقعا به او گوش دهیم، بشنویم.

 

مهارت های گوش کردن موثر

این مهارت ها شامل سه دسته ی کلی زیر می شوند:

۱- مهارت های توجه، ۲- مهارت های همراهی با گوینده، ۳- مهارت های انعکاسی

در این مقاله مورد اول یعنی “مهارت های توجه” را به طور مفصل بررسی می کنیم و در مقالات بعد موارد ۲ و ۳ را نیز به طور کامل مورد بررسی قرار خواهیم داد.

 

این مقاله را از دست ندهید: گوش دادن موثر – مهارت های همراهی با گوینده – یخ شکنی

 

مهارت های توجه در گوش کردن موثر

توجه کردن به معنای اختصاص توجه جسمی به فرد دیگر است. درواقع توجه به معنای گوش کردن با تمام بدن است. توجه کردن ارتباطی غیرکلامی است که نشان می دهد ما به فرد در حال صحبت دقیقا گوش می دهیم. مهارت های توجه کردن شامل حالت درگیر بودن، تحر جسمانی مناسب، تماس چشمی و محیط غیرمزاحم است.

 

تحقیق تاثیر توجه کردن

توجه اثربخش جایگاه بسیار تعیین کننده ای در گوش کردن موثر دارد. توجه کردن به طرف مقابل نشان می دهد که ما به او و صحبت هایش علاقه مندیم. این مهارت باعث می شود تا فرد مقابل راحت تر بتواند موضوعات مهمی که در ذهن و قلبش وجود دارد را بیان کند. توجه نکردن هم به همین نسبت باعث عدم بیان موضوعات مهم توسط فرد مقابل می شود.

در تحقیقی دانشگاهی بر روی اثرات توجه در فرایند ارتباط، رفتار توجه آمیز به شش دانشجو آموزش داده شد. سپس در کلاس درسی که تنها مخاطبانش آن شش نفر بودند میزان تاثیر استفاده از رفتارهای توجه آمیز مورد بررسی قرار گرفت.

آنها در ابتدا رفتارهای افراد بی توجه را از خود نشان دادند. استاد، بدون اطلاع از آزمایش، صحبت های خود را شروع کرد. زبان بدن استاد بسیار محدود بود و با توجه اندکی که به دانشجویان نشان می داد، به شکلی یکنواخت و خسته کننده صحبت می کرد.

 

اثرات توجه و عدم توجه

پس از آنکه علامت از پیش تعیین شده به دانشجویان داده شد و آنان توجه فیزیکی و عمدی خود را آغاز کردند، در عرض ۳۰ ثانیه استاد برای اولین بار از حرکات دست و صورت خود استفاده کرد، سرعت کلامش را افزایش داد و یک جلسه درسی زنده و جذاب را به وجود آورد.

توجه به تنهایی توانست کل جریان کلاس را تغییر دهد. دانشجویان پس از دریافت علامتی دیگر دوباره توجه فیزیکی خود را متوقف کردند. استاد پس از تلاشی بی حاصل برای ادامه کلاس به صورتی جذاب و پر انرژی به شیوه ی یکنواخت و غیرجذابی که در شروع کلاس داشت برگشت.

صحبت با شخصی که با دقت کامل و فقط به خاطر ما در برابرمان حضور دارد، تجربه ای بسیار گرانبهاست. توجه کردن اغلب یکی از موثرترین رفتارهایی است که ما می توانیم در هنگام گوش کردن به فرد مقابل از خود نشان دهیم. اما چگونه باید این کار را انجام داد؟.

در ادامه برخی از مولفه های توجه کردن موثر را بررسی می کنیم:

 

حالت درگیر بودن

زبان بدن، اغلب بسیار رساتر و بلندتر از بیان کلمات است. بنابراین حالت درگیر بودن که مربوط به رفتارهای فیزیکی ما می شود از اهمیت بسزایی در گوش کردن موثر برخوردار است.

درواقع از هر قسمت از بدن را هم به شکلی می توان استفاده کرد که تقویت کننده رابطه باشد و هم به شکلی که بازدارنده یا دلسرد کننده بوده و مانع ارتباط عمیق طرفین شود.

ارتباط هنگامی موثر و لذتبخش می شود که شنونده با بدنی مایل به جلو و در فاصله ای مناسب، مقابل گوینده قرار گرفته و با وضعیتی گرم و پذیرا، حضور و توجه همراه با آرامش خود را به او انتقال دهد.

عوامل و نشانه های درگیر بودن در جریان گفتگو را می توان به صورت زیر بیان کرد:

 

خم شدن به سمت جلو

خم شدن به سمت گوینده در مقایسه با تکیه دادن به عقب و یا لم دادن روی مبل انرژی و توجه بیشتری را منتقل می کند.

 

رودرروی شخص قرار گرفتن

منظور از این حالت، قرار گرفتن شانه ی راست ما مقابل شانه چپ فرد گوینده است. این حالت کمک می کند که درگیر بودن خود را به او انتقال دهیم.

 

قرار گرفتن در سطح چشمی یکسان با گوینده

این موضوع به خصوص زمانی از اهمیت بیشتری برخوردار است که ما در جایگاه بالاتری نسبت به فرد گوینده (پدر، مادر، معلم، رئیس و…) باشیم.

نشستن بر روی لبه میز در حالیکه طرف مقابل روی صندلی نشسته است و یا ایستادن در حالیکه او نشسته است می تواند مانعی مهم برای گوش کردن موثر باشد.

 

حالت بدنی باز و پذیرا

داشتن یک وضعیت بدنی باز و پذیرا مانند دست به سینه نبودن، یا پا روی پا نینداختن، بخش مهمی از حالت درگیر بودن است.

 

رعایت فاصله مناسب از گوینده

این مورد جنبه ی بسیار مهمی از گوش کردن موثر است. فاصله زیاد مانع ارتباط می شود. تحقیقات روانشناسی نشان می دهد میزان اضطراب مراجعان در جلسات روانپزشکی، همراه با افزایش فاصله آن ها از روانپزشک بیشتر می شود.

اما از سوی دیگر زمانی هم که شنونده خیلی به فرد گوینده نزدیک شود، باعث افزایش اضطراب او خواهد شد. فاصله مناسب از فرد مقابل حدود ۹۰ سانتیمتر است.

نزدیکی فیزیکی زیاد به هنگام گفتگو حتی زمانی هم که فرد مقابل همسر یا دوست صمیمی ماست می تواند ناراحت کننده باشد.

 

تحرک جسمانی مناسب

حرکت مناسب بدن برای خوب گوش کردن ضروری است. مردم ترجیح می دهند با افرادی حرف بزنند که بدنشان خشک و بی حرکت نیست.

البته نکته ای که توجه به آن بسیار مهم است اینکه اجتناب از حرکات و رفتارهای حواس پرت کن نیز برای یک توجه اثربخش امری ضروری است.

شنونده ی خوب در پاسخ به صحبت های گوینده بدن خود را حرکت می دهد، اما شنوندگان ناکارآمد بدن خود را در پاسخ به محرک های نامرتبط حرکت می دهند. کارهایی مثل بازی با کلید یا خودکار، ور رفتن با سکه های پول خرد، تکان خوردن با حالتی عصبی، ضرب گرفتن روی میز با انگشتان، جا به جا شدن مکرر و یا تکرار انداختن یکی از پاها بر روی دیگری، تکان دادن پا و رفتارهای عصبی گونه ی دیگر و… همه می توانند در هنگام صحبت فرد مقابل با ما موجب حواس پرتی شوند.

 

تماس چشمی

تماس چشمی اثر بخش بیانگر میل و علاقه به گوش کردن است. این کار شامل تمرکز آرام چشم بر گوینده و تغییر گاه به گاه مسیر چشم از صورت او به بخش های دیگر بدن مثل دست در حال حرکت و سپس برگرداندن نگاه به صورت او تا برقراری مجدد تماس چشمی می باشد.

نمونه هایی از تماس چشمی ضعیف به این شکل است که شنونده نگاه خود را از گوینده بر می دارد، به شکلی ثابت و مات به او خیره می شود و یا به محض آنکه گوینده او را نگاه می کند به جای دیگری می نگرد.

تماس چشمی موثر باعث می شود تا حس پذیرفته شدن به گوینده دست دهد. این کار باعث ایجاد احساس امنیت و آرامش در او می شود.

نکته ی دیگر اینکه ما می توانیم از طریق تماس چشمی معانی عمیق تر حرف های گوینده را بشنویم. درواقع اگر گوش کردن موثر را راهیابی به اعماق وجود فرد دیگر و درک تجربه ی او از دیدگاه خودش بدانیم، یکی از بهترین راه های ورود به این دنیای درونی دریچه چشم افراد است.

 

گوش کردن 2

 

موانع تماس چشمی موثر

بسیاری از افراد به هنگام تماس چشمی زمان دشواری را می گذرانند. همان طور که برخی از افراد در تعامل هایی که با دیگران دارند نمی دانند با دست های خود چه کار کنند برخی دیگر هم نحوه استفاده از چشم هایشان را نمی دانند.

بعضی اوقات افراد در لحظاتی که حدس می زنند فرد مقابل احساساتی را از خود بروز خواهد داد به نقطه دیگری خیره می شوند. شاید علتش این باشد که نمی خواهند مزاحم او و یا باعث شرمندگی اش شوند، اما مسئله ای که توجه به آن بسیار مهم است اینکه شنونده ی خوب، احساسات فرد مقابل را هم مثل صحبت های او می شنود و آنچه را که او با زبان بدن بیان می کند به خوبی کلمات درک می کند.

دلیل دیگر نگاه نکردن به چشم های گوینده آن است که تماس چشمی یکی از صمیمانه ترین راه های برقراری ارتباط است و ترس از افزایش دوستی، این کار را در بسیاری از جوامع به صورت تابو در آورده است.

تعداد کمی از ما از صحبت با فردی که به در و دیوار نگاه می کند لذت می بریم. معمولا وقتی مشغول صحبت با چنین افرادی هستیم دچار حواسپرتی شده و حرفمان را فراموش می کنیم.

به عنوان مثال وقتی در یک میهمانی، شخصی با ما حرف می زند در حالیکه نگاهش به سمت افراد دیگر است، اغلب این طور فکر می کنیم که او ترجیح می دهد جای دیگری باشد و بسیاری از ما در چنین مواقعی آرزو می کنیم که محل یا فرد مورد نظرش را پیدا کند و به آنجا برود.

تماس چشمی مناسب از ضروریات ارتباط موثر است. البته شاید در برخی از مواقع نتوان زیاد از آن استفاده کرد زیرا ممکن است فرد مقابل احساس ناراحتی کند. با این وجود تماس چشمی مناسب اغلب یکی از موثرترین مهارت های مربوط به گوش کردن موثر است.

 

این مقاله را از دست ندهید: ارتباط چشمی موثر

 

محیط غیر مزاحم

توجه کردن موثر در محیط هایی که به مقدار زیادی باعث حواس پرتی می شوند واقعا غیرممکن است. شنونده ی خوب سعی می کند عوامل محیطی مزاحم را به حداقل برساند.

به عنوان مثال در خانه می توان تلویزیون را خاموش کرد. در اداره ها می توان در را بست و زنگ تلفن داخلی را قطع کرد و تا وقتی که صحبت به پایان نرسیده از منشی خواست که به تلفن ها پاسخ دهد.

برداشتن موانع فیزیکی بزرگ ارتباط بهتر را ممکن می سازد. در اداره ها معمولا میز مزاحم ارتباط موثر است. بر طبق تحقیقی که در این زمینه انجام شده وقتی میزی بین گوینده و شنونده (مثلا مدیر و کارمند) وجود ندارد، ۵۵ درصد افراد راحت ترند و فقط ده درصد آن ها از جدا شدن دو طرف رابطه توسط میز احساس رضایت می کنند.

برای بسیاری از افراد میز نوعی اقتدار را تداعی می کند که باعث احساس ضعیف بودن یا خشم فرد مقابل می شود. وقتی شنونده ای پشت میز می نشیند، ارتباط بین او و گوینده بیشتر از نوع ارتباط بین جایگاه و موقعیت دو طرف رابطه است (مثل رئیس و مرئوس) تا ارتباط بین دو انسان.

موانعی مثل میز تا حد زیادی مشاهده زبان بدن طرفین رابطه را که بخش مهمی از فرایند گوش کردن است مشکل می کند.

 

توجه روانی

بیشترین انتظاری که از یک شنونده می رود حضور روانی اوست. توجه فیزیکی حضور روانی را افزایش می دهد. وقتی ما در محیط مناسبی قرار می گیریم، تماس چشمی کافی و تحرک جسمی مناسبی داریم و قیافه ی درگیر بودن خود را حفظ می کنیم، معمولا توجه روانی مان هم بیشتر می شود. درواقع توجه فیزیکی ما به فرد مقابل باعث می شود تا هر چه بیشتر احساس کند که از نظر روانی هم حضور داریم.

اگر ما موقع گوش کردن به فرد مقابل فقط تظاهر به توجه کنیم در حقیقت خودمان را فریب داده ایم. زیرا شنونده ای که حضور روانی دارد، شور و نشاطی از خود بروز می دهد که علاقه و توجه او به صحبت گوینده را می توان در چهره و حتی در بدنش دید.

شنونده ای که حضور روانی ندارد هر چقدر هم که بدنش را در وضعیت توجه آمیزی قرار دهد نهایتا لو می رود، چراکه گوینده از روی حالات و رفتارهایش بالاخره متوجه می شود که با قلب و ذهنش حضور ندارد.

بدون حضور روانی هیچ یک از فنون توجه کردن کارایی لازم را نخواهد داشت.

 

همان طور که اشاره کردیم در این مقاله به مهارت اول از مهارت های سه گانه ی گوش کردن که “مهارت توجه کردن” است پرداختیم. در مقالات بعدی “مهارت های همراهی با گوینده” و “مهارت های گوش کردن انعکاسی” را بررسی خواهیم کرد.

 

هر سوالی در مورد این مقاله دارید از طریق کادر دیدگاه در پایین همین صفحه مطرح بفرمایید. حداکثر ظرف ۲۴ ساعت به سوال شما پاسخ خواهیم داد.


دانلود PDF این مقاله

چرا می خواهید این فرصت را از دست بدهید؟

اگر تا به حال در دوره رایگان “چگونه ارتباطات موثرتری را تجربه کنیم؟” شرکت نکرده اید، پیشنهاد می کنیم در عرض ۵ ثانیه فرم زیر را پر کرده و بلافاصله اولین درس این دوره ی رایگان را به همراه یک کتاب الکترونیکی دریافت کنید:

محسن محمدی
محسن محمدی
محسن محمدی هستم مدیر سایت ارتباط موثر. هدف این سایت آشنایی هر چه بیشتر و بهتر تمام فارسی‌زبانان با قانون بی‌نظیر جذب است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

564 بازدید
دانلود اپلیکیشن قانون جذب

عضویت در کانال تلگرام